Ομοσπονδία Κυπριακών Οργανώσεων Ελλάδος
 

 

 


 
 

Θράκη-Αιγαίο-Κύπρος 2004-2005

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Παρουσίαση Προγράμματος (video)

 

Τον Οκτώβριο 2003, ο Σύλλογος μας σαν ανάδοχος φορέας σε συνεργασία με την Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης, το δήμο Ροδίων και το δήμο Κερύνειας υποβάλει την πρόταση:

«Αναζήτηση των κοινών ριζών του γλωσσικού ιδιώματος, ηθών και εθίμων Κύπρου – Νησιών Ανατολικού Αιγαίου και Θράκης » για το Πρόγραμμα  «ΘΡΑΚΗ-ΑΙΓΑΙΟ-ΚΥΠΡΟΣ 2004-2005».

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ :

Α Φάση

Συλλογή και καταγραφή στοιχείων παράλληλα και στις τρεις περιοχές (Ξάνθη, Ρόδο, Κύπρο )

Ήταν μια δύσκολη έρευνα που απαιτούσε πολύμηνη και επίπονη εργασία  σε πάρα πολλά στοιχεία και πηγές. Μια έρευνα η οποία απαιτούσε όχι τόσο την ακαδημαϊκή μόρφωση των ατόμων που ασχολήθηκαν μ’ αυτήν, αλλά την απλή εξυπνάδα του μέσου πολίτη ο οποίος έχει το μεράκι και την διάθεση ν’ αφιερώσει πολύ χρόνο από την εργασία και τον ελεύθερο χρόνο του για ν’ ασχοληθεί μ’ αυτή. Είναι τόσο ποικιλότροπη η παράδοση, τα γλωσσικά ιδιώματα, τα ήθη και τα έθιμα και στις τρεις περιοχές που αν ασχοληθείς μ’ αυτά, προκύπτει τόσο νέο υλικό που σε μαγνητίζει και δεν μπορείς να κάνεις πίσω. Πρέπει να έχεις δίπλα σου κάποιο λιγότερο ενθουσιώδη για να σε σταματά, να σου βάζει όρια. Η εμπειρία και η γνώση που αποκομίζεις τεράστια και ένα έντονο συναίσθημα που σε συνεπαίρνει και σε αποζημιώνει για όλους τους κόπους και τις προσπάθειες που καταβάλλεις.

Για τη συλλογή του υλικού αυτού ανατρέξαμε σε πηγές που πριν ασχοληθούμε δεν γνωρίζαμε καν την ύπαρξη τους. Περάσαμε ατέλειωτες ώρες στα Κυπριακά Χρονικά που ξεκινούν από το 1924 και έχουν τόσο πλούσιο υλικό για τις παραδόσεις και τα έθιμα της Κύπρου που σ’ αφήνουν κατάπληκτο. Είναι ένα υλικό το οποίο μας στάλθηκε από το Γενικό Προξενείο της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Βόρεια Ελλάδα, μαζί με πλήθος άλλων Κυπριακών βιβλίων, τα οποία μετά το πέρας της έκθεσης τα διανείμαμε στις βιβλιοθήκες των δήμων και φορέων του νομού Ξάνθης. Επειδή τα Κυπριακά Χρονικά διαθέτουν τόσο πλούσιο υλικό ακόμη – ακόμη και ιστορικό από την πολύπαθη ιστορία του νησιού μας, ζητήσαμε από τον Γενικό  Πρόξενο, που είναι συμπαραστάτης και συνοδοιπόρος σε όλες τις προσπάθειες μας, να εξασφαλίσει μία σειρά για να την διαθέσουμε στην Δημοτική βιβλιοθήκη της Ξάνθης, ώστε να είναι στη διάθεση όλων των ερευνητών.
Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι κατά τη διάρκεια της έκθεσης βιβλίου που διοργανώσαμε στις γιορτές της παλιάς πόλης, εκθέσαμε ταυτόχρονα, μετά από συνεννόηση με τους υπευθύνους του προγράμματος αρκετό φωτογραφικό υλικό από την υλοποιούμενη πρόταση μας στο Θράκη- Αιγαίο- Κύπρος, καθώς και αρκετά ενδιαφέροντα κείμενα. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι το υλικό αυτό εκτυπώθηκε και πλαστικοποιήθηκε με έξοδα του συλλόγου Κυπρίων με σκοπό τη χρήση του και ως εκθεσιακού υλικού στις επερχόμενες παρουσιάσεις του προγράμματος, στις τρεις περιοχές. Σκοπός μας ήταν να το δει ο κόσμος και να πληροφορηθεί τις επερχόμενες εκδηλώσεις, αλλά ταυτόχρονα και οι επισκέπτες που υπολογίζονται στις 100.000 κάθε χρόνο, να λάβουν  γνώση για τα δρώμενα στη περιοχή. Εδώ οφείλουμε να σημειώσουμε ότι είχαμε πάνω από 10.000 επισκέπτες στην έκθεση μας, άρα 10.000 άτομα είχαν λάβει γνώση του εξελισσόμενου προγράμματος και του υλικού παραγωγής του. Αυτό δεν είναι η καλύτερη διαφήμιση; Γιατί οι επισκέπτες μας δεν ήταν μόνο από την Ξάνθη, είχαμε επισκέπτες ακόμη και από την Αθήνα, Πάτρα και άλλες περιοχές της πατρίδας μας.  Διαφημίστηκε και σχολιάστηκε αρκετά από το τοπικό τύπο και στις συνεντεύξεις μας. Ήδη σας έχουμε αποστείλει το σχετικό υλικό.
Επίσης πολύ πλούσιο υλικό μπορεί να βρει κάποιος στο βιβλίο του Γ. Παπαχαραλάμπους «Κυπριακά ήθη και έθιμα» , το οποίο δυστυχώς έχει εξαντληθεί και μπορείς να το βρεις πλέον παρά μόνο σε βιβλιοθήκες.
Αρκετό υλικό μας προμήθευσε ο συνεργαζόμενος Φορέας μας Δήμος της Κερύνειας που οι άνθρωποι του δούλεψαν ακούραστα για την συλλογή υλικού τόσο κειμένων, όσο και μαγνητοσκοπημένου με συνεντεύξεις, καθώς και μια εξαιρετική παραγωγή του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου με την Λαογραφία του Πάσχα , που αφιλοκερδώς μας παρεχώρησε για την χρήση του. Είναι μια παραγωγή της δεκαετίας του 1980, που τότε υπήρχαν ακόμη αρκετά έθιμα. Σήμερα δυστυχώς πολλά εξ αυτών έχουν ατονήσει, λόγω των μετακινήσεων του πληθυσμού σε διάφορες πόλεις και χωριά της Κύπρου ή στο εξωτερικό, εξαιτίας της τουρκικής εισβολής το 1974 στη Κύπρο. Οι ελεύθεροι χώροι πλέον στις μεγαλουπόλεις που δημιουργήθηκαν είναι πολύ περιορισμένοι, χάθηκε η έννοια της γειτονιάς, σκορπίστηκαν οι οικογένειες και είναι δύσκολο πλέον, αν όχι αδύνατο να έχουμε τις οικογενειακές συγκεντρώσεις με την πληθώρα εθίμων που είχαμε πριν τη μεγάλη συμφορά.
Όσον αφορά το υλικό για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου , είχαμε αρκετό  από τη Ρόδο, με ζωντανές συνεντεύξεις, φωτογραφικό υλικό κλπ , για το οποίο δούλεψαν ακούραστα τόσο οι συνεργάτες μας του Δήμου Ροδίων όσο και το 1ο ΚΑΠΗ Ρόδου. Αρκετό υλικό βρήκαμε ακόμη από τη Χίο , στην οποία δεν είχαμε την τύχη  να βρεθούμε επί τόπου, αλλά βρήκαμε αρκετές  καταγραφές λαογράφων της περιοχής, ψάχνοντας με φίλο βιβλιοπώλη, τα βιβλιοπωλεία του νησιού. Αρκετό υλικό ακόμη βρήκαμε από τη Λήμνο, μετά από επί τόπου επίσκεψη και ψάχνοντας τα βιβλιοπωλεία του νησιού, ρωτώντας και αναζητώντας λαογραφικές καταγραφές.
Για το υλικό της Θράκης είχαμε αρκετές πηγές, από ζωντανές καταγραφές συνεντεύξεις που πήραμε στο Νομό της Ξάνθης σε συνεργασία με την Επίκουρο Καθηγήτρια του Δ.Π.Θ. κα. Καμπάκη- Βουγιουκλή, στα Άβδηρα και στον Πολύσιτο. Ψάχνοντας στους παραπάνω οικισμούς που λόγω επαγγέλματος γνωρίζουμε τον κόσμο στα χωριά του νομού, βρήκαμε νομίζω πολύ καλούς πληροφορητές που μας έδωσαν πλούσιο υλικό καταγραφής, τόσο γλωσσολογικό, όσο και εθίμων. Επίσης μια πολύ καλή πηγή ήταν το βιβλίο και η κασέτα με ζωντανή λήψη που έκανε ο Λαογράφος Δημήτρης Βραχιόλογλου στο νομό Έβρου, που μας παρεχώρησε με μεγάλη χαρά και μας βοήθησε πάρα πολύ στο έργο μας. Γιατί ο Έβρος, είναι η περιοχή της Θράκης, που διατηρεί πάρα πολλά έθιμα ακόμη, εκτός του γεγονότος ότι έχει πάρα πολλούς πολιτιστικούς συλλόγους, που προβαίνουν σε αναβιώσεις εθίμων. Πολύ πλούσιο υλικό από παλαιότερες καταγραφές που έγιναν στο Νομό Ξάνθης, βρήκαμε ακόμη στα Θρακικά Χρονικά, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Δήμου Ξάνθης, η οποία έχει πλούσιο υλικό για μεγάλη γκάμα θεμάτων. Επίσης αρκετό υλικό βρήκαμε σε παλαιότερες εκδόσεις που είχαν γίνει για την πόλη της Ξάνθης και τις οποίες είχα προμηθευτεί αρχές της δεκαετίας του 1980, με την εγκατάσταση μου στη πόλη, μέσα στα πλαίσια των αναζητήσεων και της επιθυμίας μου σε όποια περιοχή βρίσκομαι να μαθαίνω την ιστορία της.
Βέβαια όσον αφορά το κείμενο του βιβλίου στο οποίο κάνουν καταγραφές αυτούσιες οι Πανεπιστημιακοί καθηγητές ( όπως το 2ο τμήμα του βιβλίου), ήταν υλικό που οι ίδιοι είχαν στην διάθεση τους και εμείς βοηθήσαμε όσο μπορούσαμε. Επίσης συλλέξαμε αρκετά στοιχεία για τα δρώμενα της Θράκης και των νησιών, όπως παραμύθια, παραδοσιακά επαγγέλματα, παροιμίες κλπ. που βοήθησαν τους πανεπιστημιακούς στις γλωσσολογικές  καταγραφές τους.
Συμμετείχαμε ενεργά στην επεξεργασία των στοιχείων της κάθε περιοχής σε συνεργασία πάντα με τους πανεπιστημιακούς. Φροντίσαμε ακόμη για την συλλογή φωτογραφικού υλικού για τον εμπλουτισμό του βιβλίου. Μέσα στα πλαίσια αυτά και στην προσπάθεια μας να δώσουμε μήνυμα στο κόσμο για αναβίωση των εθίμων, ο σύλλογος μας, το Σάββατο του Λαζάρου το 2005 , με τα παιδιά του αναβίωσε το έθιμο του Λαζάρου της Κύπρου, στη Ξάνθη, σε πολλά μαγαζιά της πόλης ,στη Κεντρική Πλατεία και στον οικισμό του Πολυσίτου, όπου τα παιδιά του οικισμού μας παρουσίασαν αντίστοιχα το δικό τους Λάζαρο της Θράκης. Ακόμη – ακόμη το καλοκαίρι του 2005 , αναβιώσαμε με τα παιδιά του συλλόγου μας αρκετά παραδοσιακά παιχνίδια που παίζονταν παλιά στη αυλή της εκκλησίας το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, αλλά και από τα παιδιά σ’ όλη τη διάρκεια του έτους.  Εκείνο που μας συγκίνησε ιδιαίτερα και μας προκάλεσε ικανοποίηση αλλά ταυτόχρονα ενίσχυσε την πίστη και την ελπίδα μας ότι τα παιδιά μας θα συνεχίσουν την παράδοση μας, ήταν το γεγονός ότι τα παιδιά ενθουσιάστηκαν και έπαιζαν τα παιχνίδια με κέφι και τις επόμενες μέρες. Άρα τα παιδιά μας, δεν είναι παιδιά της τηλεόρασης και των ηλεκτρονικών, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά είναι παιδιά της αλάνας όταν την έχουν στην διάθεση τους και αφού κάποιος φροντίσει να τους δείξει τη χρησιμότητα της. Αυτό το υλικό το χρησιμοποιήσαμε για τα κείμενα και την ψηφιακή μας καταγραφή  τόσο για το τμήμα που αφορά την Κύπρο, αλλά και για τη Ρόδο, από την οποία είχαμε πλούσιο υλικό συνεντεύξεων.

Β Φάση

Επεξεργασία του παραδοθέντος υλικού των συνεργατών μας καθηγητών και η μορφοποίηση του βιβλίου στη τελική του μορφή.

Εδώ ισχύει η ρήση των αρχαίων ημών προγόνων «πενία τέχνας κατεργάζεται». Λόγω των περιορισμένων πιστώσεων του προγράμματος και των μεγάλων δαπανών που απαιτούνται για την παρουσίαση του προγράμματος, από πολυμελή συγκροτήματα για την αναπαράσταση εθίμων και χορών από τις τρεις περιοχές και στις τρεις περιοχές (έξοδα μετακινήσεων – αεροπορικά εισιτήρια, διαμονών κλπ), είμαστε υποχρεωμένοι να περικόψουμε ακόμη και την δαπάνη της απλής δακτυλογράφου και έτσι να τα κάνουμε όλα μόνοι μας. Έτσι γίναμε δακτυλογράφοι αλλά και σχεδιαστές ταυτόχρονα και καλλιτέχνες. Η προσπάθεια μας φαίνεται ότι πέτυχε, γιατί απ’ ότι διαπιστώσαμε άρεσε το αποτέλεσμα.
Μεγάλη προσπάθεια και ατέλειωτες ώρες εργασίας μπροστά στον υπολογιστή απαιτούσε η καταγραφή των στοιχείων που είχαμε ήδη συλλέξει ή από δικές μας έρευνες ή από τους Πανεπιστημιακούς , σε ηλεκτρονική μορφή. Εκεί βέβαια που ήταν ασήκωτο φορτίο και απαιτούσε τρομερή υπομονή και επιμονή από μέρους μας ήταν οι καταγραφές που έπρεπε να γίνουν στο πολυτονικό σύστημα. Κάτι το οποίο έχει καταργηθεί από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και σχεδόν σε όλα τα κείμενα έχουν περαστεί , οι οξείες, οι περισπωμένες, οι δασείες, τα πνεύματα, οι υπογεγραμμένες, σαν εισαγωγή συμβόλων. Εδώ βέβαια διαπιστώσαμε πόσο ισχυρή είναι η μνήμη του ανθρώπου όταν βλέπεις ότι μετά από σαράντα χρόνια θυμάσαι ακόμη τις δασεινόμενες λέξεις  και άλλους τόσους γραμματικούς κανόνες του πολυτονικού συστήματος.
Αφού έγινε λοιπόν η ηλεκτρονική καταγραφή του υλικού, αρχίσαμε να το μορφοποιούμε με κεφάλαια, υποκεφάλαια, παραγράφους, σημάνσεις με διαφορετικό είδος γραμματοσειράς κλπ.
Βασική μας σκέψη για το στήσιμο ας το πούμε στη καθομιλουμένη, του βιβλίου, ήταν να τοποθετηθεί σαν πρώτο τμήμα το γλωσσολογικό, στη συνέχεια το λαογραφικό και σαν τρίτο τμήμα το Σχέδιο Εργασίας με τις συνεντεύξεις και τις παρεμβάσεις των ερευνητών. Αφού καταλήξαμε σ’ αυτό έπρεπε να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο που ήταν η εκτύπωση και η διαλογή του συλλεγμένου φωτογραφικού υλικού, η τοποθέτηση του στη αντίστοιχη θέση του κειμένου και η δημιουργία των υποτίτλων του.
Αφού έγινε πλέον η ηλεκτρονική καταγραφή του βιβλίου, ο εμπλουτισμός του με το φωτογραφικό υλικό, η μορφοποίηση του, η καταγραφή των περιεχομένων , του προλόγου και όλων των σχετικών, έπρεπε να προχωρήσουμε στην έκδοση του βιβλίου.   
Πριν όμως έπρεπε να αποφασίσουμε για το εξώφυλλο του βιβλίου μας. ¨Ένα στοιχείο το οποίο μας προβλημάτισε  πάρα πολύ. Σ’ αυτό μας βοήθησε πολύ ο φίλος Δρ Νίκος Λυγερός, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λυών. Βασικός προβληματισμός; Τι θέλουμε να λέμε με το εξώφυλλο μας; Τι θέλουμε να δείξουμε; Καθαρά το παραδοσιακό χαρακτήρα; να δώσουμε πολιτικό χαρακτήρα; τη γεωγραφικότητα του χώρου; Πολλές σκέψεις, πολλές απόψεις ακούστηκαν από όλους μας. Βασικός σκοπός και στόχος μας όμως, είναι η διατήρηση της παράδοσης, της ντοπιολαλιάς μας, αλλά και τι άλλο; Ένα βασικής σημασίας στοιχείο για μας σαν σύλλογο Κυπρίων που μας ώθησε στην εκδήλωση ενδιαφέροντος για το Πρόγραμμα Θράκη – Αιγαίο- Κύπρος εκτός της διατήρησης όλων των προαναφερθέντων, ήταν να καταδείξουμε, μέσα από το βιβλίο και τις καταγραφές μας, την Ελληνικότητα των τριών περιοχών της ακριτικής οριογραμμής που τα τελευταία χρόνια αμφισβητείται βάναυσα από διαφόρους καλούς ας τους πούμε γείτονες μας ή μη. Και τι άλλο θα μπορούσε να καταδεικνύει καλύτερα την ελληνικότητα των περιοχών στο εξώφυλλο μας, αν όχι ο ΄Όμηρος; Έτσι επιλέξαμε να σχεδιαστεί ένα τμήμα πάπυρου με τους πρώτους στίχους της Ιλιάδας του Ομήρου, γιατί η γλώσσα του Ομήρου είναι η βάση των διαλέκτων και των τριών περιοχών και όχι μόνο.

Έκδοση του βιβλίου. Αφού έχει ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός του βιβλίου, προβαίνουμε σε πρόχειρες εκτυπώσεις, όπου διορθώνονται τυχόν λάθη ή παραλήψεις. Στην συνέχεια καταγράφεται σε ηλεκτρονική μορφή και αφού λάβαμε και την σύμφωνη γνώμη των υπευθύνων του προγράμματος της κας Χατζηνικολάου και της κας Ατσαλάκη για τους τίτλους και τις αναγραφές που έπρεπε να έχει το εξώφυλλο του βιβλίου και αφού προβήκαμε στις σχετικές τροποποιήσεις, το παραδώσαμε στον εκδοτικό οίκο του κ. Μιχάλη Σπανίδη για την εκτύπωση του. Επιλέξαμε την όσο το δυνατό καλύτερη ποιότητα χαρτιού και χρωμάτων που να δένουν αρμονικά με το θέμα μας και να είναι στις οικονομικές δυνατότητες που μας παρείχε το πρόγραμμα χρηματοδότησης του Υπουργείου Μακεδονίας- Θράκης.

Γ Φάση

Παρουσίαση εθίμων μέσα από παραστάσεις και χορούς και παραγωγή των ψηφιακών δίσκων

Σκοπός μας ήταν προβολή του ψηφιακού δίσκου ταυτόχρονα με την παρουσίαση του βιβλίου. Γι’ αυτό και κατεβάλαμε μεγάλη προσπάθεια για την έγκαιρη ολοκλήρωση του. Πιστεύουμε ότι ισχύει η λογική που λέει ότι μια εικόνα ίσον χίλιες λέξεις, κι αυτό γιατί αφήνει πιο πολλά αποτελέσματα στο κοινό που την παρακολουθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο ψηφιακός δίσκος είναι μια σύνθεση από διάφορες λήψεις που κάναμε ή είχαμε στη διάθεση μας, που έπρεπε να γίνει σωστή συρραφή των σκηνών του, στη σωστή σειρά και με πιθανές αναφορές, καθώς και μίξεις συνεντεύξεων με εικόνες από άλλη λήψη. Ταυτόχρονα θεωρήσαμε ότι έπρεπε με μια μίξη εικόνων από τις τρεις περιοχές να δώσουμε ένα στίγμα γνωριμίας της κάθε μιας στο θεατή.